Christus en de overspelige vrouw

Een indringend schilderij van een indringend verhaal. Een vrouw wacht steniging wegens overspel, zo schrijven de religieuze wetten voor (Johannes 8). Een gebeurtenis die vandaag de dag nog steeds plaatsvindt. Rembrandt schildert de tempel in dreigend donkere tinten, met hier en daar weelderige rijkdom uitgelicht.

Het roept het gevaar van religieuze instituties op, waar macht en geld altijd verleidingen zijn. Jezus draagt een eenvoudig gewaad, in tegenstelling tot de aanklagers. De vrouw is in het wit gekleed, teken van zuiverheid. Het gebaar en de blik van Jezus spreken van mededogen. Het vormt een contrast met de beschuldigende hand van de zuiver in de leer zijnde Farizeeër. ‘Wie zonder zonde is, werpe de eerste steen’, zegt Jezus. Maar niemand is zo zuiver.

En daarmee is het verhaal een oordeel over allen. De enige zuiverheid is die van de vergeving en het nieuwe begin.

 

De Emmaüsgangers

Rembrandt schilderde het moment dat de leerlingen van Jezus ontdekken wie de vreemdeling is, die onderweg met hen opliep. Toen hij het brood brak, herkenden zij hem, zo staat er in Lucas 24. De ontzetting spreekt van het gezicht van de ene leerling. De andere leerling (in donkere vage penseelbewegingen op de voorgrond geschilderd, eigenlijk niet goed te zien op een reproductie) is op zijn knieën voor deze verschijning gevallen en heeft zijn stoel omvergegooid. De reiszak hangt prominent in beeld. Werkelijk inzicht breekt alleen door als je onderweg bent gegaan.

Er zijn twee lichtbronnen in het schilderij: verborgen achter Jezus en in de keuken waar een vrouw het eten klaarmaakt. Het bijzondere en het gewone is met elkaar verbonden, lijkt Rembrandt te suggereren. Jezus zelf blijft in het donker, al bijna op het punt van verdwijnen.

Het is als met een Godservaring: je ziet het, proeft, het, je raakt ervan ondersteboven maar tegelijk ontsnapt het aan je begrip en het is weg voor je er beslag op kunt leggen.